Η εκθεση
De Rerum Natura
Τα τέσσερα αλχημιστικά στάδια
προς την παραγωγή του Magnum Opus
(Μεγάλου Έργου)
Massa Confusa σε φυσικό και ψυχικό επίπεδο (ατομικό και συλλογικό) αποκαλείται, στην αλχημιστική ορολογία, η συγκεχυμένη μάζα. Αυτή ή αδιαφοροποίητη ακατέργαστη ύλη εμπεριέχει, ανάμεσα στα άχρηστα υλικά και κάποια πολύτιμα όπως χαλκό, άργυρο, χρυσό κ.α. Σε ψυχικό επίπεδο είναι το σύνολο των ανεπεξέργαστων και αδιαφοροποίητων συναισθημάτων (φοβίες, ντροπή, φθόνος κλπ), τα οποία όμως είναι αναμεμειγμένα με πολύτιμες ψυχικές ποιότητες: αλτρουισμό, γενναιοδωρία, τόλμη κλπ.
Οι αλχημιστές αποκαλούσαν την Massa Confusa και Prima Materia, δηλ. Πρωταρχική ´Υλη και την θεωρούσαν ως τη Μητέρα όλων. Αντιστοιχεί στον αριθμό ένα (1) από όπου ξεκινούν τα πάντα. Είναι το πρωταρχικό υλικό με το οποίο αρχίζει η αλχημιστική διαδικασία (Magnum Opus), προς τη δημιουργία της “Φιλοσοφικής Λίθου“. Αναφέρεται και ως Αιθέρας. Ο Αριστοτέλης υιοθετεί την έννοια της Πρωταρχικής Ύλης, ο δε Αναξαγόρας την αποκαλεί Νου, κατάσταση που σχετίζει με το Χάος. Επίσης η κοσμολογία του Εμπεδοκλή περιλαμβάνει ανάλογες έννοιες. Στη ψυχική σφαίρα, Prima Materia είναι η μητέρα – ασυνείδητο (το αδιαφοροποίητο), που μετά από την επίπονη διαδικασία κάθαρσης – εξαγνισμού, θα γεννήσει το παιδί – συνειδητό (αυτό δηλ. που κατάφερε να γίνει διακριτό).
Η ίδια η αλχημιστική διαδικασία είναι το Magnum Opus (Μεγάλο Έργο). Αναπτύσσεται σε τέσσερα στάδια:
- Το Nigredo (Melanosis)
- Το Albedo (Leucosis)
- Το Rubedo (Iosis)
- Το Citrinitas (Xanthosis)
Στο στάδιο του Nigredo (Μελάνωσις) συντελούνται οι πρώτες και γι’ αυτό έντονες και επικίνδυνες διαδικασίες αντιμετώπισης του χάους της Massa Confusa. Είναι επικίνδυνη διαδικασία και γι’ αυτό συντελείται εντός “δοχείου” ερμητικά κλεισμένου (ερμητική φιλοσοφία – αλχημεία στους Αλεξανδρινούς χρόνους).
Σε αυτό το αρχικό στάδιο κάθαρσης χρησιμοποιούνται κυρίως νερό, φωτιά, αλλά και οξέα, κρύσταλλοι, μαγνήτες κλπ. Σαν ψυχική κατάσταση χαρακτηρίζεται από μελαγχολία, επιμονή, αλλά και από υψηλή ένταση – ενέργεια και είναι αυτή που την καθιστά επικίνδυνη ως διαδικασία. Υπάρχει η αγωνία της βασικής διάκρισης, της βαθύτερης διευκρίνησης.
Αυτή τη σκοτεινή και έντονη κατάσταση διαδέχεται η αυγή, όπου αρχίζει το επόμενο στάδιο, το Albedo (Λεύκωσις). Οι φόβοι και οι σκιές του Nigredo διαλύονται στο άπλετο φως της ημέρας. Το μεγάλο, Κοσμικό Σχέδιο, μέσω της Λογικής αποκαλύπτει την ομορφιά του. Όμως και σε αυτό το στάδιο, δεν έχει κατακτήσει κανείς την ζωντάνια της αληθινής αίσθησης του κόσμου, αλλά μια ιδανική αφαιρετική κατάσταση. Για να την ζωντανέψει, πρέπει να προσθέσει το “αίμα”, αυτό που οι αλχημιστές αποκαλούσαν Rubedo (´Ιωσις). Την “ερυθρότητα”, την θέρμη της ζωής.
Citrinitas (Ξάνθωσις), τέλος, είναι η διαδικασία που καταλήγει στην αρχετυπική μορφή του σοφού γέροντα (-ισσας), και αντιστοιχεί στο φως του ήλιου (ο αλχημιστικός “χρυσός”). Τότε η αντανάκλαση του φωτός του φεγγαριού (δηλ. το καθρέφτισμα – στοχασμός του εαυτού μας, luna – ασήμι), δεν είναι πια η μοναδική δυνατότητα φωτισμού του κόσμου και της ύπαρξης. Τα όρια της προσωποπαγούς, ατομικής θέασης αμβλύνονται και περιλαμβάνουν όλη την πλάση, στην κατεύθυνση της Μεγάλης Ενότητας.
Μόνο η συνολική εμπειρία της ύπαρξης μπορεί να μετασχηματίσει την αφαιρετική, ιδανική κατάσταση του Albedo σε έναν ολιστικό, ανθρώπινο τρόπο του υπάρχειν. Το Rubedo χαρίζει την ζωντάνια, με μια δοξαστική ανάδυση της συνειδητότητας, όπου τα τελευταία ίχνη της σκοτεινιάς (Nigredo) διαλύονται. Το Citrinitas οδηγεί στο φώς του ήλιου, στην βαθιά, κοσμική αγκαλιά. Τότε το σκοτεινό (o εσωτερικός, ο προσωπικός “δαίμων”) δεν έχει πια αυτόνομη έκφραση, αλλά ξανανταμώνει την ύπαρξη, σε μια βαθιά ενότητα της ψυχής. Τότε το Magnum Opus έχει επιτελεσθεί. Η ανθρώπινη ψυχή είναι ολοκληρωμένη.
Κωνσταντίνος Αρχανιώτης
